Yunan Edebiyatı
Yunan Edebiyatı
Yunan edebiyatı birkaç dönemde incelenebilir:
* I. Dönem (M.Ö. IX. – VII. yy.)
M.Ö. IX-VIII. yüzyıllarda Homeros ve Hesiodos gibi iki büyük şair yetiştirmiş olan Yunan edebiyatının en önemli türü şiirdir. Şiirler vezinli, ancak kafiyesizdir. Şiir türleri içinde de en çok görülen destan (epik şiir) dır.
Destan nedir ?
Bir milletin ortak tarihinde önemli izler bırakan savaş, doğal afet, türeyiş, ölüm, büyük başarı ya da yenilgileri ve bu olaylarda önemli rol oynamış büyük kahramanların hayatlarını manzum hikâyeler hâlinde anlatan metinlere destan denir. Ulusların ortak bilinçlerinde yaşayan destanlarda olay ve kişiler genellikle mitolojik ve menkıbevî nitelikte olağanüstü bir karaktere sahiptir.
Homeros, M.Ö. IX. yüzyılda yaÅŸamış, hem Yunan edebiyatının hem de dünya edebiyatının en büyük destan ÅŸairlerinden biridir. Ä°zmir’de doÄŸmuÅŸ ve Ä°onia bölgesinde yaÅŸamıştır. Ä°lyada ve Odysseia adlı iki destanı vardır. Bu destanlar, Yunanlıların temel kültürel kaynakları arasında yer alır. Ä°lyada destanında, Yunanlıların Troia’lılarla 10 yıl savaşıp, sonunda onları yenmeleri anlatılır. Odysseia destanında ise Ä°thaka adasının kralı olan Odysseus’un 10 yıl süren Troia Savaşı dönüşünde yolda karşılaÅŸtığı olaylar ve ülkesine döndüğünde kendisinin yokluÄŸunda olan bitenler anlatılır. Bu destanlarda mitolojik tanrıların insanlarla olan deÄŸiÅŸik iliÅŸki biçimlerine, insanların ve tanrıların duygu, düşünce, hayal, özlem, tutku, öfke, kin ve sevinçlerine, olaÄŸanüstü ve tarihsel birtakım olaylara yer verilir.
Hesiodos M.Ö.VIII. yüzyılda Askra kasabasında yaÅŸamıştır. Didaktik (eÄŸitici-öğretici) ÅŸiir türünün kurucularındandır. Åžiirleriyle halka adaletli davranma, iyilik yapma, çok çalışma gibi olumlu deÄŸerleri aşılamaya, öğüt vermeye çalışmıştır. Hesiodos’un Ä°ÅŸler ve Günahlar, Theogonia adlı iki eseri vardır.
* II. Dönem (M.Ö. VII. – VI. yy.)
M.Ö. VI. yy. da yaşamış olan Sappho, bu dönemin ünlü ozanlarındandır. Midilli adasında doğmuş, genç kızların eğitimi için çalışmıştır; zengin bir ailenin kızıdır. 170 parçadan oluşan şiirlerinde en çok aşk temasını işlemiştir. Yunan edebiyatının önde gelen lirik şairlerindendir.
M.Ö. VI. yy.da yaÅŸamış olan Aisopos (Ezop), Anadolu’da Phrigia’da doÄŸmuÅŸ, Mısır , Asya, Yunanistan’a seyahatlar yapmış; tanrı Apollon’a karşı geldiÄŸi için uçuruma yuvarlanarak öldürülmüştür. GezdiÄŸi DoÄŸu ülkelerinden öğrendiklerinden, gözlemlerinden edindiÄŸi materyallerle düzyazı tarzında fabl (masal) ler yazmıştır. Tek eserinin adı Fabller olup fabl türünün kurucusudur.
Fabl nedir?
Kişileri insan gibi konuşup davranan hayvan , bitki ve cansız varlıklardan oluşan, kıssadan hisse çıkarıp ders vermeyi amaçlayan masaldan kısa öykülere denir. Bu dönemin diğer önemli şairleri arasında Alkalos (M.Ö. VII. yy.) ve Anakreon (M.Ö. VI. yy.) sayılabilir.
* III. Dönem (M.Ö. VII. – VI. yy.)
Yunan edebiyatı en parlak ürünlerini M.Ö. V.-IV. yüzyıllarda vermiştir. Aiskhylos (M.Ö. 525-456), dönemin en büyük tragedya şairidir. İlk defa, tragedyanın aktör sayısını ikiye çıkararak, koro yerine diyaloğu ön plâna geçirmiştir. Maske, aktörün yüzünü saklayan bir alet olmaktan çıkıp, onun karakterini de yansıtır olmuştur. Eserlerinde tanrıların belirleyici gücüne önem vermiş; dünyayı ve insanları tanrıların, olması gerektiği gibi, iyi bir şekilde yönettiği, tanrılara isyan edenlerin cezalandırılması gerektiği tezini savunarak, yerleşik düzeni, gelenekleri ve toplum ahlâkını benimsemiştir. Ona göre insanlar tanrılar tarafından belirlenen alınyazılarını kabullenmek zorundadırlar.
Ele geçen yedi tragedyası ÅŸunlardır: Yalvaran Kızlar Persler, Thebai’ye Karşı Yediler, Zincire VurulmuÅŸ Prometheus, Oresteia trilogia, Agamemnon, Kheephoroi, Eeumenides.
Sophokles (M.Ö. 495-406) de tragedyayı geliÅŸtirerek oyuncu sayısını 3′e, korodaki ÅŸarkıcıların sayısını da 12′den 15′e çıkarmış; trilogia denilen üçleme yazma biçimini kaldırmıştır. Aiskhylos’un tragedyalarında insanlar tanrılara boyun eÄŸmek zorunda iken, Sophokles’in eserlerinde insanlar alınyazıları ve tanrılarla mücadele ederler. Ancak sonunda yenilen insanlar olur. Kral Oidipus, Oidipus Kolonos’ta, Antigone, Aias, Elektra, Trakhisli Kadınlar ve Philoktetes adlı yedi eseri bulunmaktadır.
Üçüncü büyük tragedya ÅŸairi olan Euripides (M.Ö. 480-406), insan-tanrı mücadelesi yerine insanın kendi kendisiyle olan mücadelesine yer vermiÅŸtir. Ä°nsan kendi ihtiraslarıyla mücadele hâlindedir, ancak yenik çıkar. BaÅŸlıca eserleri ÅŸunlardır: Medeia, Hippolytos, Ä°phigeneia Aulis’te, phigeneia Tauris’te, Orestes, Elektra, Hekabe, Andromakhe.
Ä°lk büyük komedya ÅŸairi Aristophanes (M.Ö. 445-385)’tir. Aristophanes, gelenekçi bir anlayışa sahip olup sanat, siyaset ve felsefe alanlarında yapılan yeniliklere ve yenilikçilere saldırmıştır.
En önemli komedileri: Atlılar, Eşek Arıları, Kuşlar, Kurbağalar, Bulutlar, Barış, Lysistrate.
* IV. Dönem (M.Ö. III. – II. yy.)
Büyük kütüphanelerin, meÅŸhur sanatçı ve bilginlerin bulunduÄŸu Ä°skenderiye, “Ä°skenderiye Çağı” da denen bu döneme damgasını vurmuÅŸtur. Pastoral nazım türünün kurucusu olan Theokritos (M.Ö. III. yy.) yazdığı kısa ÅŸiirlerinde doÄŸa sevgisini iÅŸlemiÅŸtir. Åžiirlerine Eidyllia (kısa ÅŸiirler) adı verilmiÅŸtir. Pek çok ülke gezmiÅŸ olan Herodotos (M.Ö. 482-425), tarih türünün kurucusu olup, Tarih adlı eserinde gezdiÄŸi ülkeler ve halkları hakkında bilgi vermiÅŸtir. Hitabet türünde Demosthenes (M.Ö. 385-322); felsefede ise Sokrates (M.Ö. 470-399), Eflatun (M.Ö.429-347) ve Aristoteles (M.Ö. 384-322) dönemin önde gelen isimlerindendir.
* V. Dönem (M.Ö. II.-M.S.II. yy.)
“Yunan-Lâtin Çağı” adı verilen Roma egemenliÄŸinin sürdüğü bu dönemde en önemli yazar, biyografi yazarı olan Plutarkhos (46-120)’tur. Paralel Hayatlar adlı eserinde eski Yunan kültürünü canlandırmaya, ahlâk ve insanlık dersi vermeye çalışmıştır.
Yorumlar
Yorumlarınızda resiminizin gözükmesi için, gravatar a abone olun!